کابل سازمانی که در استاندارد های بین‌المللی با کد NYCY شناخته می‌شود، نوعی کابل قدرت فشار ضعیف است که دارای یک لایه هادی هم ‌مرکز در ساختار خود می‌باشد. این کابل‌ ها به دلیل طراحی مهندسی خاص، بیشترین کاربرد را در شبکه‌ های توزیع برق، پست‌ های انتقال و سیستم ‌های روشنایی معابر دارند. واژه سازمانی در واقع به کاربرد گسترده این کابل در پروژه‌ های دولتی و شرکت‌ های توزیع نیروی برق اشاره دارد. ویژگی بارز کابل سازمانی، وجود لایه‌ای از مفتول‌ های مسی در اطراف عایق اولیه است که هم به عنوان حفاظ الکتریکی و هم به عنوان سیم نول یا ارت عمل می‌کند. این ساختار نه تنها ایمنی سیستم را در برابر تداخلات الکترومغناطیسی افزایش می‌دهد، بلکه ضریب اطمینان شبکه را در صورت بروز خطا های فیزیکی به شدت بالا می‌برد.

مفهوم کد فنی NYCY و استاندارد های نام ‌گذاری

برای درک بهتر ماهیت کابل سازمانی، باید کد فنی آن را رمزگشایی کرد. در سیستم نام‌گذاری VDE، حرف N نشان‌دهنده کابل استاندارد، Y اول نشان‌ دهنده عایق از جنس پلیمر PVC و حرف C بیان‌گر هادی هم‌مرکز  است. در نهایت، Y دوم به معنای روکش نهایی از جنس PVC می‌باشد. بنابراین، کابل سازمانی NYCY محصولی است که رسانای مسی آن توسط دو لایه پی‌وی‌سی و یک لایه حفاظتی مسی احاطه شده است.

· استاندارد های ملی ایران و بین الملل

این کابل ‌ها مطابق با استاندارد های ملی ایران (ISIRI 3569) و استاندارد های بین‌المللی (IEC 60502-1) تولید می‌شوند. رعایت این استاندارد ها تضمین می‌کند که کابل در برابر ولتاژ های نامی ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ ولت پایداری کامل داشته باشد. برند لینکو با پایبندی به این کدگذاری ‌های بین‌المللی، کابل ‌هایی تولید می‌کند که در پروژه‌ های حساس دولتی و صنعتی، بالاترین عملکرد را از نظر انتقال توان و ایمنی الکتریکی از خود نشان می‌دهند.

چرا به این کابل، کابل هم‌ مرکز گفته می‌شود؟

دلیل نام‌گذاری کابل هم‌مرکز، چیدمان هندسی اجزای آن است. در این کابل، هادی ‌های فاز در مرکز قرار دارند و رسانای بعدی (که معمولاً به عنوان نول یا ارت استفاده می‌شود) به صورت یک لایه یکنواخت از رشته‌ های مسی یا نوار مسی، با یک شعاع ثابت دور تا دور هادی‌های مرکزی پیچیده شده است. این ساختار باعث می‌شود که میدان‌های الکتریکی ایجاد شده در مرکز کابل، توسط لایه هم‌مرکز مهار شوند.

این طراحی هوشمندانه باعث شده است که کابل سازمانی در مقایسه با کابل‌های معمولی، در برابر نویزهای خارجی مقاوم‌تر باشد. همچنین در صورت بروز هرگونه ضربه فیزیکی که منجر به پارگی روکش شود، احتمال برخورد ضربه با لایه هم ‌مرکز (ارت) بسیار بیشتر از برخورد با فازهای اصلی است؛ این امر باعث می‌شود که فیوزها بلافاصله عمل کرده و خطر برق‌گرفتگی یا آتش‌سوزی به حداقل برسد.

ساختار لایه ‌بندی کابل سازمانی NYCY

ساختار کابل سازمانی بسیار پیچیده‌تر و مستحکم‌تر از کابل ‌های معمولی ساختمان است. لایه اول یا قلب کابل، هادی‌ های مسی (مفتولی یا نیمه‌افشان) هستند که وظیفه انتقال جریان اصلی را بر عهده دارند. لایه دوم، عایق PVC است که هر رشته فاز را به صورت مجزا می‌پوشاند. لایه سوم، فیلر یا پرکننده است که فضا های خالی بین رشته ‌ها را پر کرده و مقطع کابل را کاملا گرد می‌کند تا لایه بعدی به درستی روی آن بنشیند.

مهم ‌ترین بخش، لایه چهارم یعنی هادی هم‌ مرکز است. این لایه معمولاً از مفتول‌های مسی تشکیل شده که با یک نوار مسی در خلاف جهت به هم بسته شده‌اند. در نهایت، تمام این مجموعه توسط یک ژاکت یا روکش نهایی PVC مشکی رنگ محافظت می‌شود. این لایه‌بندی چندگانه باعث شده است که کابل سازمانی وزن و قطر بیشتری نسبت به کابل‌ های معمولی هم‌ سایز خود داشته باشد، اما در مقابل، استقامت مکانیکی و الکتریکی آن غیرقابل مقایسه است.

· نقش هادی هم ‌مرکز به عنوان سیم نول و حفاظ

در سیستم‌ های توزیع برق، استفاده بهینه از فضا و متریال اهمیت زیادی دارد. هادی هم‌مرکز در کابل سازمانی نقش چندگانه ایفا می‌کند. اولاً، این لایه به عنوان سیم نول در شبکه استفاده می‌شود که باعث صرفه‌ جویی در ضخامت کابل می‌گردد. ثانیاً، به دلیل پوشش سراسری دور فازها، مانند یک شیلد محافظ عمل کرده و مانع از انتشار تداخلات الکترومغناطیسی به محیط اطراف می‌شود.

ثالثاً، در صورت بروز اتصال کوتاه یا خطای زمین، این لایه مسی مسیر بسیار کم‌ مقاومتی را برای تخلیه جریان خطا فراهم می‌کند. این ویژگی در پست‌های ترانسفورماتور و تابلوهای توزیع اصلی ساختمان ‌های بزرگ حیاتی است. محصولات لینکو با استفاده از مس آنیل شده در لایه هم‌مرکز، اطمینان می‌دهند که این بخش حفاظتی، وظیفه خود را در زمان بروز حادثه بدون کوچک ترین نقصی انجام دهد.

· متریال عایق و روکش - ویژگی‌های پلیمر PVC

عایق و روکش کابل سازمانی از نوع PVC ویژه (نوع A و ST1) انتخاب می‌شود که مقاومت بالایی در برابر تنش‌های حرارتی دارد. این پلیمر به گونه‌ای فرموله شده است که در برابر رطوبت خاک، اسید های ضعیف و تغییرات دمایی در زیر زمین مقاوم باشد. از آنجایی که کابل سازمانی اغلب به صورت دفنی استفاده می‌شود، کیفیت این لایه پلیمری تعیین‌کننده طول عمر کل سیستم است. روکش نهایی کابل‌ های NYCY تولید شده در لینکو، دارای خاصیت خودخاموش‌شونده است. یعنی در صورت بروز حریق، شعله را در طول کابل منتقل نمی‌کند. همچنین این روکش در برابر اشعه UV خورشید نیز پایدار است، لذا می‌توان از این کابل در بخش‌هایی از پروژه که از روی سینی کابل یا هوای آزاد عبور می‌کند، با خیالی آسوده استفاده کرد.

بیشتر بدانید: فرق کابل برق فشار قوی و ضعیف به زبان ساده

کاربرد های اصلی کابل سازمانی در شبکه برق

کابل سازمانی به دلیل امنیت بالا، انتخاب اول شرکت‌های توزیع نیروی برق برای اتصال پست‌های برق به مشترکین است. در پروژه‌های روشنایی معابر و اتوبان‌ها، از این کابل برای تغذیه پایه ‌های چراغ استفاده می‌شود، زیرا لایه هم‌ مرکز از نشت جریان به بدنه فلزی پایه‌ها جلوگیری کرده و ایمنی عابران را تضمین می‌کند. همچنین در تابلو های فرمان نیروگاه‌ها که نیاز به انتقال جریان در محیط‌ های پرنویز وجود دارد، NYCY عملکردی بی‌نقص ارائه می‌دهد.

· اهمیت میدان های مقناطیسی جریان برق

یکی دیگر از کاربرد های مهم، در کابل‌ کشی ‌های داخل دیوار و زیرزمین ساختمان‌ های حساس مانند بیمارستان‌ها و مراکز داده است. در این مکان‌ها، پایداری جریان و عدم تولید نویز توسط کابل قدرت بسیار اهمیت دارد. کابل سازمانی به دلیل ساختار حفاظتی خود، مانع از تأثیرگذاری میدان‌ های مغناطیسی برق بر روی تجهیزات حساس پزشکی و سرورهای کامپیوتری می‌شود.

· استفاده در سیستم‌ های روشنایی و کنترل صنعتی

در بخش کنترل صنعتی، کابل سازمانی برای تغذیه الکتروموتور هایی که دارای درایو (VFD) هستند، گزینه‌ای مناسب است. لایه مسی هم‌ مرکز می‌تواند نویز های فرکانس بالای تولید شده توسط اینورتر را جذب کرده و مانع از آسیب به سایر سنسورها شود. اگرچه این کابل یک کابل شیلد دار تخصصی ابزار دقیق نیست، اما در سطح قدرت فشار ضعیف، بهترین عملکرد حفاظتی را داراست.

در سیستم ‌های روشنایی مدرن که از لامپ ‌های LED پرقدرت استفاده می‌شود، کابل سازمانی از نوسانات لحظه‌ای جلوگیری کرده و طول عمر درایور های نوری را افزایش می‌دهد. مهندسان ناظر اغلب در پروژه ‌هایی که امنیت جانی اولویت دارد (مانند تونل‌ها و ایستگاه‌ های مترو)، بر استفاده از کابل سازمانی تأکید دارند تا ضریب اطمینان شبکه به حداکثر برسد.

مزایای نصب دفنی و مقاومت در برابر آسیب ‌های فیزیکی

نصب دفنی (زیرزمینی) کابل‌ها چالش‌های زیادی از جمله فشار خاک، نفوذ رطوبت و برخورد ناگهانی ابزارهای حفاری دارد. کابل سازمانی به دلیل داشتن فیلر ضخیم و لایه مفتولی مسی، مقاومت بسیار بیشتری در برابر فشار و ضربه نسبت به کابل‌های معمولی (NYY) دارد. در واقع هادی هم‌مرکز مانند یک زره (Armor) سبک عمل کرده و از هسته اصلی کابل محافظت می‌کند.

همچنین در مناطقی که احتمال جویده شدن کابل توسط جوندگان وجود دارد، لایه مسی هم‌ مرکز مانع از رسیدن آسیب به فاز های اصلی می‌شود. کابل‌ های لینکو با روکش‌ های ضدخوردگی، برای دفن مستقیم در خاک‌های مرطوب یا محیط‌های نمکی کالیبره شده‌اند تا دوام سیستم کابل‌کشی به بیش از ۳۰ سال برسد.

تفاوت کابل سازمانی (NYCY) با کابل‌ های زره‌دار (NYRY)

بسیاری از افراد کابل سازمانی را با کابل زره‌دار اشتباه می‌گیرند، در حالی که تفاوت ‌های اساسی بین آنها وجود دارد. زره در کابل‌ های NYRY معمولاً از جنس فولاد (گالوانیزه) است و هدف آن صرفاً حفاظت مکانیکی در برابر ضربات بسیار شدید است. اما هادی هم‌مرکز در کابل سازمانی از جنس مس است و علاوه بر حفاظت مکانیکی، وظیفه الکتریکی (انتقال جریان نول یا ارت) را نیز بر عهده دارد.

تفاوت دیگر در انعطاف ‌پذیری است؛ کابل سازمانی NYCY نسبت به کابل‌ های زره‌دار فولادی منعطف‌ تر است و فرآیند نصب و سربندی آن در داخل تابلوهای برق سریع‌تر انجام می‌شود. از سوی دیگر، کابل زره‌دار در محیط‌ هایی که خطر له شدگی شدید (مانند معادن) وجود دارد برتری دارد، اما برای شبکه‌های توزیع شهری و ساختمانی، کابل سازمانی به دلیل چندمنظوره بودن، انتخابی هوشمندانه ‌تر و اقتصادی‌تر محسوب می‌شود.

نکات مهم در هنگام نصب و سربندی کابل سازمانی

سربندی کابل سازمانی نیازمند مهارت خاصی است. در هنگام لخت کردن کابل، نباید به مفتول ‌های مسی هادی هم‌ مرکز آسیبی وارد شود. این مفتول‌ها باید به صورت یکپارچه جمع‌آوری شده و توسط یک کابلشو مناسب به شینه نول یا ارت متصل گردند. عدم اتصال صحیح این لایه به زمین، عملاً تمام ویژگی‌ های حفاظتی و ایمنی کابل سازمانی را از بین می‌برد.

نکته دیگر، استفاده از گلند های مخصوص کابل سازمانی در ورودی تابلوها می‌باشد. این گلند ها باید به گونه‌ای انتخاب شوند که آب‌بندی کامل را برای قطر بزرگ کابل فراهم کنند. همچنین در هنگام کابل‌کشی در کانال‌ های زمینی، رعایت شعاع خم استاندارد (معمولاً ۱۲ تا ۱۵ برابر قطر کابل) ضروری است تا لایه هم‌مرکز دچار فشردگی یا از هم گسیختگی نشود.

نتیجه گیری نهایی

کابل سازمانی (NYCY) فراتر از یک کابل معمولی، یک راهکار مهندسی برای ارتقای امنیت و پایداری شبکه‌های توزیع برق است. این کابل با تلفیق قدرت رسانایی فازها و لایه حفاظتی هم‌ مرکز، پکیجی کامل از ایمنی مکانیکی و الکتریکی را ارائه می‌دهد. انتخاب این کابل برای پروژه‌ های زیرساختی، روشنایی معابر و تابلو های اصلی، ریسک ‌های ناشی از خطا در شبکه و برق‌گرفتگی را به کمترین میزان ممکن می‌رساند.

پرسش‌ های متداول

۱. کابل سازمانی چیست و چه تفاوتی با کابل‌های معمولی دارد؟

کابل سازمانی که با کد فنی NYCY  شناخته می‌شود، نوعی کابل قدرت است که برخلاف کابل‌ های معمولی (NYY)، دارای یک لایه هادی هم‌ مرکز از جنس مس در اطراف عایق اولیه است. این لایه مسی نه تنها به عنوان یک محافظ فیزیکی عمل می‌کند، بلکه نقش سیم نول یا ارت را نیز بر عهده دارد. تفاوت اصلی در امنیت و ساختار لایه‌بندی آن است؛ وجود این لایه مسی باعث می‌شود که در صورت برخورد ابزار حفاری یا ضربه مکانیکی، پیش از رسیدن آسیب به سیم‌های فاز، اتصال کوتاه با لایه ارت رخ داده و کلید های حفاظتی مدار را قطع کنند که این امر مانع از برق‌گرفتگی و آتش‌سوزی می‌شود.

۲. آیا استفاده از هادی هم‌ مرکز به عنوان سیم زمین استاندارد است؟

البته، طبق استاندارد  IEC 60502-1 و الزامات شرکت‌ های توزیع برق، هادی هم‌ مرکز در کابل ‌های NYCY دقیقاً برای استفاده به عنوان رسانای حفاظتی (PE) یا رسانای مشترک نول و زمین (PEN) طراحی شده است. سطح مقطع این لایه مسی به گونه‌ای محاسبه شده که بتواند جریان‌های خطای اتصال کوتاه را بدون آسیب دیدن تا زمان عملکرد فیوز تحمل کند. به همین دلیل در کابل‌کشی ‌های حساس که امکان اجرای سیم ارت جداگانه وجود ندارد، کابل سازمانی اقتصادی‌ترین و ایمن‌ترین گزینه مهندسی محسوب می‌شود.

۳. تفاوت کابل NYCY با کابل NYCWY در چیست؟

هر دو کابل دارای هادی هم ‌مرکز هستند، اما تفاوت در نحوه آرایش مفتول‌ های مسی است. در کابل NYCY، مفتول‌ها به صورت حلزونی دور کابل پیچیده شده‌اند، اما در کابل NYCWY، مفتول‌ ها به صورت موجی قرار دارند.

• مزیت NYCWY: ساختار موجی اجازه می‌دهد که هنگام انشعاب‌گیری، مفتول‌ های مسی را به راحتی کنار بزنید و به هسته‌ های فاز دسترسی پیدا کنید، بدون اینکه نیاز به بریدن لایه هم ‌مرکز باشد. این ویژگی در شبکه ‌های توزیع شهری که نیاز به انشعاب‌های متعدد دارد، سرعت کار را بسیار بالا می‌برد.

۴. چرا قیمت کابل سازمانی از کابل ‌های مشابه (مانند کابل‌ های معمولی) گران‌تر است؟

علت اصلی اختلاف قیمت، حجم مس مصرفی و پیچیدگی فرآیند تولید است. در یک کابل معمولی ۲ رشته، شما دو هادی مسی دارید، اما در کابل سازمانی متناظر، علاوه بر هادی‌های مرکزی، یک لایه کامل از مفتول‌های مسی و یک نوار مسی نگهدارنده نیز وجود دارد. همچنین اضافه شدن لایه فیلر (پرکننده) برای گرد کردن مقطع کابل و افزایش ضخامت روکش نهایی برای محافظت از لایه هم ‌مرکز، هزینه‌های مواد اولیه را افزایش می‌دهد. با این حال، با حذف نیاز به خرید سیم ارت جداگانه و کاهش هزینه‌های ناشی از حوادث، این کابل در بلندمدت مقرون‌به‌صرفه است.

۵. در چه مکان ‌هایی استفاده از کابل سازمانی الزامی است؟

بر اساس استاندارد های نظام مهندسی و اداره برق، استفاده از کابل سازمانی در موارد زیر اولویت یا الزام دارد:

• اتصال کنتور برق: برای جلوگیری از سرقت برق و افزایش ایمنی ورودی ساختمان.
• روشنایی معابر: به دلیل جلوگیری از نشت جریان به بدنه فلزی تیرهای چراغ برق.
• محیط‌ های دارای نویز: در نزدیکی پست ‌های برق یا بیمارستان‌ ها که لایه هم ‌مرکز مانند یک شیلد، میدان‌ های مغناطیسی مزاحم را حذف می‌کند.
• نصب دفنی: در زمین ‌هایی که احتمال ضربه فیزیکی یا وجود جوندگان بالا است، لایه مسی هم‌ مرکز مانند یک زره سبک از هسته اصلی محافظت می‌کند.

۶. چگونه سایز مناسب کابل سازمانی را برای پروژه خود انتخاب کنیم؟

انتخاب سایز کابل سازمانی علاوه بر جریان مصرفی، به نوع سیستم ارتینگ پروژه بستگی دارد. معمولاً کابل ‌های سازمانی با اعداد یا نشانه هایی نمایش داده می‌شوند که عدد دوم (بعد از علامت +) نشان‌دهنده سطح مقطع هادی هم‌ مرکز است. برای انتخاب دقیق، باید جریان مجاز را از جداول استاندارد استخراج کرده و سپس با محاسبه افت ولتاژ در طول مسیر، اطمینان حاصل کنید که ولتاژ انتهای خط بیش از ۵٪ کاهش نیابد. محصولات لینکو با ارائه جداول تطبیقی، این فرآیند انتخاب را برای مهندسان تسهیل کرده‌اند.